Antarctica 2020 Verslag van onze expeditiecruise

In februari 2020 zetten we koers naar het ultieme avontuur: een expeditiecruise naar Antarctica. Samen met 100 enthousiaste reizigers trotseerden we de uitdagende golven van de Zuidelijke Oceaan, op zoek naar spectaculaire ijsbergen, gigantische gletsjers en het unieke dierenleven van Antarctica. Elke dag bracht nieuwe wonderen: nieuwsgierige pinguïns, imposante walvissen, eindeloze besneeuwde landschappen en de serene stilte van dit afgelegen continent. Het was een reis vol ontdekkingen en onvergetelijke ervaringen die iedereen aan boord diep raakten. In dit reisverslag nemen we je mee langs de hoogtepunten van onze expeditie: van indrukwekkende natuurfenomenen tot bijzondere ontmoetingen met het Antarctische wildlife. Laat je inspireren door de pure schoonheid van het witte continent en beleef de expeditiecruise alsof je zelf aan boord was.

Tekst: Johan Van Praet 

Foto & video: Yan Verschueren en Didier Lammens

Ushuaia lijkt wel, … beter, Ushuaia is ons verzamelpunt. Uit alle hoeken duiken we gezond en wel op. Sommigen genoten al enkele dagen van Buenos Aires, de watervallen van Iguazú, enkelen vlogen in met een andere luchtvaartmaatschappij, nog anderen … Maar het gros van de groep doorstond in één ruk 14.458 km of 17 vlieguren. Antarctica ontdekken is niet voor doetjes. Uiteindelijk zijn we, afhankelijk van de weersomstandigheden, drie tot vier dagen onderweg om ons einddoel te bereiken. Adrien de Gerlache, de Belgische baron-poolavonturier vertrok op 16 augustus 1897 uit Antwerpen en zette 161 dagen later voor het eerst voet op Antarctica (Auguste Eiland, 23 januari 1898). Waar maken wij ons druk om?

Toch is het even wennen. Eén nacht Ushuaia om op positieven te komen. Ons hotel Arakur hoog op de flank van de heuvel is uitsluitend per slingerend zandpad te bereiken. De gemeentelijke wegenbouw kan de groei van de stad amper bijhouden. Sinds Antarctica begin deze eeuw door de toeristen is ontdekt, barstte het desolate havengehucht uit zijn voegen - van 11.000 inwoners in 1980 tot zo’n 70.000 vandaag. Nieuwe huizen en hotels blijven uit de grond schieten tot een bonte verzameling chaotisch gebouwde stijlen die geen van allen op elkaar lijken. Enthousiast op elkaar gestapelde blokken cement of bakstenen, naast geïmproviseerde huisjes van golfplaat of hout wisselen elkaar af langs de kaarsrechte straten in dambordpatroon. Weinig stijl heeft ook zijn charmes.

Ons ijsversterkt expeditieschip MV Sea Spirit heeft trouwens zijn naam niet gestolen. Zodra we aan boord zijn, kan de sfeer niet meer stuk. We stappen een andere wereld binnen, weg van alles wat we kennen. De kaaimuur van Ushuaia vormt in essentie pas het begin van een tocht naar wat veel verder ligt. De poort naar een grenzeloos, bruut en fascinerend wit continent. Het echte einde.

Hier, waar de wind de kwade gedachten verdrijft, houdt de bewoonde wereld op. Het is nog zo’n 5° C. Ik kruip onder de warme wol. Morgen laat de zon zich zien om 06u06.

Il est 7 heures, Ushuaia se réveille. Zonsopgang gemist. Verdorie! Ik rol uit mijn bed als natuurfotograaf Yan mij fier als een pauw zijn eerste vangst van deze vroege ochtend toont: roodkraagsierragors, Magellaanparkiet, grijskopsierragors … "en nog wat klassieker gevogelte". De donkergestreepte ’Dusky’ dolfijnen - lagenorhynchus obscurus - in de baai mag Christiane als eerste op haar lijstje van gespotte dieren afvinken.

Zelfs op het einde van de wereld kaapt het coranavirus onze planning. Voor we aan boord mogen, moet scheepsarts Gloria iedereen testen op koorts en nog wat indicaties. Dat kost ons zowat een halve dag. Geen tijd meer dus voor een blitzbezoek aan de vroegere gevangenis, vandaag het Maritiem Museum. Dat houden we dan maar tegoed als we binnen negen dagen terug Ushuaia binnenvaren.

Het is al een stuk in de middag als we van de promenade naar de enige hoofdstraat naar boven stappen. Een kuitenbijter. Maar de koningskrab bij ’Freddy’ maakt de klim meer dan de moeite waard.

Niet naar de gevangenis dus, wel opnieuw naar beneden richting het standbeeld van Adrien de Gerlache die 122 jaar geleden met de Belgica, een driemaster uitgerust voor de robbenjacht, naar de Zuidpool stevende. Op nieuwjaardag 1898 lichtte hij het anker in Fin del Mundo. Ik was erbij … toen we twaalf jaar geleden het borstbeeld van onze baron-avonturier onthulden op de ’walk of fame’ langs het Beaglekanaal. Liefst 89 baaien, eilanden, bergen en zee-engtes gaf hij een Belgische naam tijdens zijn 14 maanden durende verovering van terra incognita. Je leest het goed, meer dan een jaar onderweg, want de Belgica raakte vast in het ijs en dus moest de expeditie ’noodgedwongen’ als eerste pionier ooit op Antarctica overwinteren. En zo zette België zijn stempel op de poolgeschiedenis.

Achterkleinzoon Bertrand de Gerlache glundert wanneer hij het woord neemt. "Stel je voor, we vertrekken uit Brussel om vier dagen later op het eiland Antwerpen of Luik te landen. Ik ben grootgebracht met de geschiedenis van de Belgica-expeditie, en zonder overdrijven, ons land mag terecht fier zijn op zijn prestaties!"

18u12 stipt gooit MV Sea Spirit de trossen los en varen we het Beaglekanaal op. De doorsteek tussen de Stille en Atlantisch oceaan draagt de naam van de hond van Britse kapitein FitzRoy, die hier in 1826 met de HMS Beagle op expeditie kwam, toen nog zonder Darwin. Nadat de kajuiten zijn verkend, maakt de expeditieleider, de Russische Natasha Hanson, ons wegwijs op het schip en overloopt ze de veiligheidsvoorschriften. Storm, noch orkaan vormen het grootste gevaar voor het schip. "Brand is de grote boosdoener", legt ze uit. "Niemand kan immers ontsnappen van het schip." Weetje: roken mag maar op één plek(je).

Na onze eerste vijftig zeemijl (een mijl is 1,852 km) wordt de loods van ons schip geplukt, het signaal dat we Beaglekanaal verlaten en … Drake Passage bereiken. De meteo geeft hoop op een rustige oversteek – althans de komende 24 uur. Ik neem het risico en slik niets. Benieuwd hoe ik me morgen voel.

Als alles rustig loopt, mag dat ook gezegd worden, toch? Expeditieleidster Natasha glundert. En ik? Ik kan tijdens het ontbijt twee potjes yoghurt op elkaar stapelen zonder dat ze door het rollen van het schip omvallen. Drake Passage maakt zijn reputatie niet waar. Windsnelheden tot 14 knopen (een knoop is grofweg 7 m/seconde) en golfjes van anderhalve meter zijn de naam ’woest’ niet waard. Op enkele stoere uitzonderingen na halen mijn medereizigers opgelucht adem. De zo gevreesde zeestraat werd genoemd naar de Engelsman en piraat Francis Drake die de passage eind 16de eeuw ontdekte en daarmee aantoonde dat er geen groot zuidelijk continent verbonden was aan Zuid-Amerika.

Alle wind- en waterstromen persen zich door die 800 km smalle zeeweg tussen Kaap Hoorn en de voorhoede-eilanden van Antarctica. Daar ontmoeten de Stille en Atlantisch Oceaan elkaar ook en botst het koude met het warme water. Die cocktail van natuurelementen betekent negen op de tien oversteken: vliegende storm! Maar vandaag dus lekker niet.

Natasha glundert. Uitzonderlijk kalme zee - al voorspelt de meteo dat de wind in de loop van de dag zal toenemen - betekent weinig mensen in bed en dus het moment bij uitstek om briefings te organiseren. Hoe we zonder heksentoeren in en uit een zodiac stappen bijvoorbeeld. Hoe dicht we pinguïns mogen naderen - of omgekeerd. Hoe we best in onze slaapzak kruipen wanneer we onder de blote hemel gaan kamperen ... Iedereen in haar internationaal team, van doorgewinterde bioloog en zoöloog over historicus en geoloog/glacioloog tot kajakdeskundige en fotograaf, krijgt een taak en rol.

Te weinig wind heeft ook nadelen. "De grote zeevogels blijven weg", legt biologe Sarah uit. "Zonder wind, geen luchtstromen waarop ze zich kunnen laten meevoeren." Toch krijgen we nog enkele exemplaren van de reuzenalbatros en de noordelijke reuzenstormvogel voor de lens. Ze zweven majestueus langszij. Sommige albatrossen blijven jaren op zee en leggen in een etmaal soms tot 2.000 km af.

Hoe minder beweging buiten, des te meer binnen moet Oleg Tikhvinsky hebben gedacht. In de Oceanus Lounge, de place to be voor alle lezingen en briefings, nodigt de Oekraïense kapitein ons uit op zijn ’Welcome Cocktail’. "We gaan samen op zoek naar een ander ritme in een andere soort wereld. Toost!"

Vanavond vervangt barman Sixto het tweede vat Jupiler en Brugse Zot. Als alles volgens plan verloopt, zetten we morgennamiddag voet op Half Moon Eiland.

Gisterenavond passeerden we de Antarctische Convergentie, de natuurlijke grens waar de koude poolwateren onder het warmere water uit het noorden duiken. Eens voorbij dit biologische front neemt ook het dierenleven toe. Dankzij de massale aanwezigheid van krill, een uiterst kleine garnaalsoort, waar onder meer baardwalvissen verzot op zijn.

Alles verloopt nog altijd volgens plan. Dat was minder het geval toen Adrien de Gerlache in 1898 Drake Passage trotseerde. Tijdens de oversteek sloeg de negentienjarige Carl August Wiencke, een van de matrozen op de Belgica, overboord en verdronk in het ijskoude water. Een heldhaftige reddingspoging van Georges Lecointe, tweede in bevel op de Belgica, die hem met reddingsgordel om zonder aarzelen achterna sprong, mocht niet baten. Wiencke verdween in de golven.

Buiten is het onmiskenbaar zomer, plus(!) 4° Celsius en de wind sneert 55 km/u. Maar blijkbaar niet krachtig genoeg om de mist te verdrijven. Mist en wolken zijn trouwens al eeuwenlang spelbreker. Toen Georges Lecointe, op 29 januari 1898 aan land gaat op Louise Eiland om positie te bepalen, schuiven wolken voor de sterren. Hij moet terug naar het schip zonder meetgegevens waardoor de 21ste landing van de expeditie geen formele vermelding krijgt in het logboek en zo in de vergetelheid dreigt te verzeilen. Maar dat is buiten Claude gerekend. In een afgeladen Oceanus Lounge brengt hij in naam van dr. Jozef Verlinden, de geschiedenis van de Belgica-expeditie weer tot leven. Nog even geduld en het is onze beurt.

Na anderhalf uur blijkt hoe elke dag hier vier seizoenen kan tellen: de hemel klaart op en voor het eerst tekenen de volledige contouren van de immense sneeuwbergen zich af langs de kustlijn van de Zuid-Shetlandeilanden, de noordelijkste archipel voor het Antarctische vasteland. De spanning stijgt. Zo moeten ook de Brit Edward Bransfield, de Rus Fabian von Bellingshausen en de Amerikaan Nathaniel Palmer zich hebben gevoeld toen ze 200 jaar geleden het continent Antarctica ontdekten. De grote verdienste van de Belgica-expeditie was dan weer haar zuiver wetenschappelijke karakter en de eerste overwintering ooit binnen de zuidpoolcirkel.

Met een snelheid van 9 knopen of zo’n 15 km per uur navigeert de kapitein MV Sea Spirit door de English Strait, met links Aitcho en rechts Robert Eiland. Vinvissen aan stuurboord klinkt het plots door de intercom. Te ver om goed waar te nemen, maar als enkele tellen later ook twee bultrugwalvissen zich uit het water tillen, is het enthousiasme troef. De dag kan nu al niet meer stuk. Nog één scherpe bocht en we bereiken doel: Half Moon Eiland, een sikkelvormige landtong ingesnoerd tussen de Eilanden Livingston en Greenwich.

Ik puur het maximum uit de landing en keer pas terug met de ’last zodiac’. Onderweg is het uitkijken waar je wandelt tussen de pelsrobben die duidelijk genieten van het nietsdoen. De zon straalt, nauwelijks een zuchtje wind. ’Oh gimme that fire’, zingt Barns Courtney. Zodiac driver Aaron weet zijn tunes te kiezen.

Sinds begin dit jaar mogen schepen niet sneller varen dan 10 knopen (zo’n 18 km/u) door de Gerlache Straat. Kwestie van niet met walvissen te botsen. Het zomert. Echt! 12° Celsius warm heb ik het nog nooit geweten in Antarctica. En dat om 7u30 ’s ochtends. Enkele ’early birds’ fladderen intussen al door het schip. Expeditiefotograaf Page heeft de voorbije twee dagen al 18 soorten gespot … en ook op foto staan.

De eerste zodiacs zijn amper te water als twee bultruggen opduiken. Plots kan het niet snel genoeg gaan. Iedereen in acht zodiacs op cruisesnelheid naar Foyn Harbor (64° 33’ Zuid - 62° 01’ West), een ankerplaats tussen Nansen Eiland en Enterprise Eiland in de Wilhelmina Baai. Walvisvaarders vernoemden de beschutte inham naar het fabrieksschip Svend Foyn dat hier opereerde tijdens het jachtseizoen 1921-22. De natuurlijke haven werd druk bezocht tussen 1912 en 1930. Het wrak van de Guvernøren – bezet door een kolonie Antarctische stern – prikkelt de verbeelding. Met honderden, zo niet duizenden werden de geharpoeneerde walvissen hier verwerkt tot blubber en olie. "Meer dan 100.000 bultruggen werden in deze wateren afgeslacht eind 19de, begin 20ste eeuw", weet bioloog Sarah. "Tot voor kort was de soort nog met uitsterven bedreigd. Vandaag zwemmen er opnieuw zo’n 60.000 rond op het zuidelijk halfrond." Iets verderop liggen de wrakken van twee houten waterboten. Walvisvaarders gebruikten ze om vers drinkwater aan boord van de fabrieksschepen te brengen.

Op datzelfde moment, enkele mijlen verder, klieven twee zodiacs met 14 passagiers door de golven. Ze dwarsen de Gerlache Straat op weg naar Point d’Ursel op Brabant Eiland. "Wie is de weerman die ’maar’ 17 knopen windsnelheid voorspelde? Dit zijn er verdomme meer dan 30 (50 km/u)", vloekt zodiac driver Sergey in het Russisch. De golven slaan als emmers water over de zodiac. Na anderhalf uur zwoegen, zetten we om exact 11u48 drijfnat voet op de rotsen 64° 27,238’ Zuid - 062° 22,079’ West. Een troepje pelsrobben verwondert zich over wat die rare snuiters hier komen zoeken. Bertrand de Gerlache poseert fier met de expeditievlag. "Ik wist niet dat mijn familiestraat oversteken zo moeilijk zou worden. Maar het staat in mijn geheugen gegrift." En in de notulen van IAATO die onze prestatie als de eerste toeristenlanding ooit zal registeren. We komen in de geschiedenisboekjes!

We ploeteren in de diepe sneeuw naar boven waar Vianney als een volleerd toeristenfotograaf kiekjes maakt van elk koppel dat de top van continentale ijstaart bereikt. Hier kun je alleen maar 360° genieten van het surrealtische landschap: bergen, gletsjers, ijsbergen, een eenzame zuidelijke zeeolifant, een trio Weddellzeehonden en … bultruggen die in de verte door het water rollen en met hun vinnen wuiven.

Beneden houdt Clive als overtuigde patriot de wacht bij de fundamenten van hut ’W’ die de Britten hier officieel openden op 13 december 1956 (ze benoemden hun bases met de letters van het alfabet). Twee jaar en enkele maanden later deed de laatste Brit de deur dicht. Het Antarctisch Verdrag is onverbiddelijk. Gebouwen die je achterlaat, breek je af. Dus ontmantelden de Britten in 1996 hun hut en lieten ze plank per plank als museum heropbouwen in het Falklands Museum op de Falklandeilanden.

Vanavond gaat een eerste groep van 30 diehards vrijwillig een nachtje doorbrengen op Portal Point. Onder de blote hemel welteverstaan. Anders gezegd: je persoonlijk ligputje graven (tegen de wind), je in de waterdichte en thermische bivi-slaapzak wringen (tegen de kou), naar de sterren kijken en enkel bij hoog water op de emmer (tegen een natte slaapzak). Benieuwd naar hun verhalen morgenvroeg, vroeg.

Gisterenavond iets te lang in de bar blijven hangen met Clive, die me doodleuk vertelde dat de Cape Reclus Refuge, de fundamenten van de schuilhut die we gisteren vonden, niet hut ’W’ noemt. Die staat blijkbaar op Detaille Eiland.

Bon, door mijn nachtelijke babbel was ik dus nog niet wakker toen de kampeerders om 5u15 (am) terug aan boord werden gehesen. "We werden wakkergeschud om 4u30 na een goeie nacht", vertelt Marie-Caroline. "Te goed, want ik viel als een blok in slaap." Joey, met rooddoorlopen ogen aan de ontbijttafel, beleefde zijn nacht uit de duizend. "De rood-oranje maan, de gloeiende horizon, de eenzame ezelspinguïn die de hele nacht op zijn kei aan de waterlijn stond te filosoferen, …"

Het knallen en gedruis van afkalvend ijs, het luchtspuiten van de walvissen, maken de nacht compleet. "Vergeet het snurken van buren niet", lacht Inez. Helemaal in de wolken waren Annick en Luc toen ze vanuit de slaapzak radiocontact hadden met familielid Brend Dangreau op een zeilschip vlakbij. Geloof het of niet, de broer van mijn vriend Jorn Dangreau. It’s a small world.

Het is 7u30, 5°C als MV Sea Spirit rustig het Errera Kanaal binnenglijdt. Het scheidt het uitgestrekte Arctowski Schiereiland van het kleinere Cuverville Eiland (64° 40’ Zuid - 62° 37’ West). Een doordringende stank slaat in mijn neus en haalt de laatste slaap uit mijn ogen als onze zodiac op het strand botst. De boeg wijst richting ’s werelds grootste kolonie ezelspinguïns, zo’n 6.000 koppeltjes. "De kolonie deed het niet zo goed de voorbije twee jaar", weet geoloog Aaron. Het volume uitwerpselen of guano echter neemt op het eerste gezicht niet af. Vroeger werd het goedje zelfs van de rotsen geschraapt en als kostbare meststof verkocht in Europa.

In 1898 zette Emile Racovitza, de Roemeense zoöloog van de Belgica-expeditie als eerste bekende mens voet aan land op Cuverville. Ik plof me op een guanovrije rotsblok neer en kijk. Hoe de volwassen pinguïns hun crèches beschermen tegen de skua’s (reuzenroofmeeuw) die op elk onbewaakt moment een kuiken proberen te roven. Hoe fotograaf Page aan de waterlijn een aanzwemmende pelsrob schiet. Hoe de gestrande ijsbergen oplossen in het mystieke decor van mist en lage wolken. Het geluk zit in kleine dingen.

De ontdekking en naamgeving van Damoy Point, de noordelijke toegang tot Port Lockroy (meer daarover overmorgen), staat op het conto van de Franse ontdekkingsreiziger Charcot die hier twee jaar lang de buurt in kaart bracht (1903-1905). De Britten schilderden hun hut appelblauwzeegroen. De Argentijnse overbuur daarentegen smeekt om een nieuw laagje verf. De kolonie ezelspinguïns maalt er niet om.

Clive hielp in 1975 nog bij het timmerwerk - van de Britse hut voor alle duidelijkheid - en weet achter welke plank de sleutel ligt. "Hier konden tot tien man comfortabel het goede weer afwachten vooraleer ze doorvlogen naar hun eindstation." Geloof het of niet (de tweede keer al vandaag), maar de Britten gebruikten de nabijgelegen vlakke gletsjer als 400 meter lange landingsstrip voor hun ski-vliegtuigjes.

Twintig meter verder pootten de Argentijnen Bahía Dorian Refuge neer - vier golfplaten met dak - om hun claim op Damoy Point kracht bij te zetten. Er komt geen kat. "Een politiek spel waar je op het terrein helemaal niets van merkt", verzekert Clive. "Wetenschappers, stationbemanning, schepen tot toeristen toe staan altijd paraat om elkaar te steunen. Geen sprake van grenzen of politiek in dit witte niemandsland." Houden zo!

De wind zwelt stevig aan tijdens de lezing van Bertrand over de poolexploten van zijn familie. Tot diep in de 20ste eeuw drukten de Gerlaches hun stempel op de Belgische poolgeschiedenis. Denk maar aan de bouw van de Koning Boudewijnbasis eind jaren 50. Eens besmet met het poolvirus, laat het je nooit meer los. Intussen al vier generaties ver.

Ik merkte maar weinig van de woelige zee vannacht. Zou het zangfeestje in de bar daar voor iets tussen zitten? Natasha wekt ons opgemonterd bij het binnenvaren van het ijsrijke Lemaire Kanaal. 7u00, 3° Celsius - dat begint er meer op te lijken - en een stevige wind tot 50 km/uur. "Het lijkt ’a piece of cake’ maar de doorgang is telkens weer een dubbeltje op zijn kant", fluistert kapitein Oleg. "Afkalvend gletsjerijs in combinatie met wispelturige winden kan de doorgang in een vingerknip blokkeren. Twaalf keer al stond ik hier voor een gesloten poort."

Maar dan kennen ze Oleg nog niet. Vandaag manoeuvreert hij ons behoedzaam door het mijnenveld van ijsbergen- en schotsen. Maximumsnelheid: 7,5 knopen (12 km/u). De place to be in Antarctica, ook wel Kodak Gap genoemd, is ’maar’ 1.600 meter breed en goed voor 11 kilometer water tussen Booth Eiland en het vasteland.

Aan bakboord torent Kaap Renard als een baken boven alles uit, tot de wolken de tweelingpiek ’Una Peaks’ verhullen. De andesieten rots is genoemd naar Una Spivey, een jonge secretaresse die in de jaren 50 werkte voor wat nu de British Antarctic Survey is, het instituut dat de ’Britse’ Antarctische gebieden in kaart bracht. De uitsluitend uit mannen bestaande veldpatrouilles waren tot twee jaar lang op missie en lieten hun verbeelding de vrije loop toen ze in 1956 de rotspieken omdoopten tot Una’s Tits.

Diezelfde ochtend wordt de lezing van Yan over de Adélie-pinguïns - met 2,5 miljoen paar vertoeven ze hier - niet onderbroken door migrerende orka’s, tuimelende bultruggen, sneeuwstormvogel in scheervlucht of niksende krabbeneters. De film ’L’Antarctique en héritage’ (Henri de Gerlache) echter … Zes jagende orka’s lokken iedereen naar buiten. Foto- en cameratoestellen ratelen aan een stuk door telkens de rugvinnen boven water komen. Straks barbecue op het achterdek. Wat wil een mens nog meer?

Over naar plan B, in de zodiac naar González Videla Station. "Buenos tardes. De 15 Chileense militairen op Waterboat Point zijn hartverwarmend gastvrij en stellen zelfs hun privévertrekken open voor een glimp. Koffie en gezouten crackers. Voor wat hoort wat. Wie een kaartje wil posten, betaalt 5 US dollar alleen al voor de postzegel (exclusief kaartje). De zwart-witfoto’s aan de muren van wat het museum moet voorstellen, zijn een alibi voor een heuse toeristenval. Het jonge zeeolifantvrouwtje buiten kan alvast op minstens evenveel bijval rekenen. Mark wil per se een shot met mij naast het witte weerstationnetje. "Om de drie uur, 24/7 de hele zomer lang, moet steeds dezelfde man de data noteren. De hardste job op heel Antarctica." Net buiten de basis liggen de overblijfselen van de hut van een Britse expeditie. Bagshaw en Lester brachten er de winter van 1922 door in een achtergelaten waterboot die ze tot hut verbouwden.

Niemand mag terug aan boord zonder eerst de dikke laag pinguïnguano van zijn laarzen te laten spuiten. Kilo’s worden er afgeschrobd. Wat in de 19de eeuw duur werd verkocht, spoelt vandaag weg in zee. Een mestactieplan in Antarctica? Nooit van gehoord.

Er hangt sinds gisterenavond een vreemd geurtje in onze kajuit … Wie van de drie? Adélie, ezels of kinband1? Geen tijd om ons hoofd daarover te breken, we ankeren in Vlaanderen Baai (65° 01’ Zuid - 63° 21’ West). Het is 3° C en zo goed als windstil waardoor de kustlijn verstopt blijft in de lage wolken en het water plat. Ideaal weertje voor een zodiaccruise. Twee uur lang door een paradijs van wit, stralend lichtblauw, azuur, lapis en kobalt. Beeldenjagers vergapen zich aan de overvloed van ijs en wild. Bultrugwalvissen duiken op 360° in het rond, staart na staart verdwijnt onder water. Hilde knijpt in mijn arm wanneer zo’n mastodont op enkele meters van onze zodiac opduikt.

Twee ijsbergen verder staat onze eerste en tot nu toe enige Adélie-pinguïn verweesd op een rots zijn (of haar) veren in de juiste plooi te leggen. En zo gaat het maar door in de zoo van Vlaanderen. Krabbeneters, zeeluipaarden, pelsrobben, Weddellzeehonden, Antarctische aalscholvers, ezelspinguïns, Wilson stormvogels, kelpmeeuwen, sneeuwstormvogel … we hebben ze allemaal gezien. De 60 pk-motor in rust, camera’s in de aanslag. De stilte is bij momenten oorverdovend mooi. Hier sterven ijsbergen als ze stranden. Je zou ze willen aanraken, maar ze dwingen je tot kijken en zwijgen.

De nomaden van Antarctica dobberen in alle vormen, formaten en kleuren tussen de vallende sneeuw. "Hoe blauwer ze zijn, hoe minder lucht in het ijs zit opgeslagen", legt geoloog Aaron uit. "Je hebt ze ook in het groen of rood, gekleurd door de algen, of bruin dooraderd met laagjes aarde afgezet in de gletsjerkloof."

Terwijl er honderden postkaartjes in de rode brievenbus worden gedropt, stap ik rechtstreeks uit de zodiac in de duokajak met Jill - het kajakken is dan toch nog gelukt ;-). Het water staat spiegelstrak en peddelen gaat als vanzelf. De jonge Antarctische aalscholvers zijn zo nieuwsgierig dat ze onbevreesd aan onze peddels komen pikken. Zalig toch.

In het museum snuiven we de authentieke sfeer op van een wetenschappelijke basis anno jaren 50. Toen nog overtuigd een mannenwereld, getuigen de verdienstelijke pin-uptekeningen in de slaapkamer. Jayne Mansfield met cupmaatje E schat ik. Ze werden pas in 2010 ontdekt toen een recentere verflaag begon af te schilferen. Vermoed wordt dat de tekenaar de ’glamour queens’ overschilderde toen hij werd afgewisseld. Uit respect voor het nieuwe team. ’Me too’ in zijn prilste vorm. De meeste tekeningen werden trouwens op deuren geschilderd die in de winter als buitenluiken werden gebruikt. Zo wil het verhaal dat een Argentijnse visser die de tekeningen spotte, dacht dat de Britten een Antarctisch bordeel hadden geopend.

’Base leader’ Lucy draait ’Twelfth Street Rag’ door Pee Wee Hunt and his Orchestra op de antieke grammofoon. Ik neem afscheid en laat een bericht voor mijn vrouw Els achter op het prikbord. Selffulfilling prophecy.

De hele nacht varen met een snelheid van gemiddeld 11,5 knopen (21 km/u) om de 166,5 zeemijl tussen Port Lockroy en Hannah Point te overbruggen. "Bij ideale weersomstandigheden en met een ’economische’ of zuinige snelheid van 10,5 knopen verbruikt MV Sea Spirit zo’n 6,5 ton brandstof per etmaal", legt navigatieofficier Luis uit.

Helaas, deining en wind maken een landing op Hannah Point bij Walkers Bay (62° 38’ Zuid - 60° 37’ West) te gevaarlijk. Golven overspoelen zelfs het platform waar we inschepen in de zodiacs. Het onverwachte moment van rust grijpen we aan voor de obligate groepsfoto. De sfeer zit goed. Fotograaf Page toont zich een geboren entertainer. Daarna is het turen en genieten. Op het uiterst kwetsbare kroonjuweel van de Zuid-Shetlandeilanden krioelt het immers van het leven langs de kustlijn. Er groeit zelfs gras (één van de twee bloeiers in dit gebied). Wie goed observeert, spot door zijn verrekijker of zoomkanon zeeolifanten, kinbandpinguïns, ezelspinguïns skua’s, Antarctische stern, aalscholvers, pelsrobben en de zuidelijke reuzenstormvogel.

’Vrijbuiters’, noemt Yan die laatste tijdens zijn lezing over de stormvogels. Ze spuwen walgelijke maagolie als je te dicht in hun buurt komt. Ze zijn daarin zo bedreven en accuraat dat ze ’vanop 5 meter een geldstuk kunnen raken’, lees ik in mijn handboek. "Dikke zever", lacht Yan. Wat hij wel weet is dat reuzenstormvogels soms jonge pinguïns in het water aanvallen om ze op golven te verorberen. Voor wie hem niet gelooft … hij heeft het bloedige tafereel op foto. Altijd welkom om te komen kijken. Kajuit 348 - kantooruren tussen 8 am en 11 pm. Daarbuiten enkel op afspraak.

Het is muisstil op de brug wanneer kapitein Oleg de Sea Spirit gespannen door de ondiepe en nauwelijks 400 meter brede mond van Deception Eiland, Neptunes Bellows (62° 58’ Zuid - 60° 38’ West) navigeert. Het eiland dat misleidend geen eiland is maar een verzonken vulkaankrater. Zaak is om een onderzeese rotspunt te ontwijken die amper twee meter onder de zeespiegel oprijst in het midden van Bellows. Aan de zuidkant van de doorgang ligt het wrak van de Southern Hunter, een Britse walvisvaarder die in 1957 aan de grond liep toen hij een Argentijns marineschip ontweek. We zijn gewaarschuwd.

De verzonken krater bood de perfecte beschutting voor - in die volgorde - een haven, een walvisstation, wetenschappelijke bases en de filmploeg van David Attenborough die hier begin jaren negentig de grootste kinbandpinguïnkolonie ter wereld kwam filmen voor de documentaire Life in the Freezer. "In 1967 liet de vulkaan de laatste keer zwaar van zich horen en konden de Britse en Chileense wetenschappers op het nippertje worden geëvacueerd. Geen slachtoffers", troost gids Anja.

Wind en sneeuw snijden door merg en been. Iedereen troept samen in de beschutting aan stuurboord, gefascineerd door de restanten van de oude walvisindustrie. Vooral de ruïnes van houten hutten en verlaten traanstokerijen spreken tot de verbeelding. Twintig jaar lang (1910-1931) werden hier tienduizenden walvissen afgeslacht, uitgebeend en tot op het bot verwerkt tot oliën van verschillende kwaliteiten. Een walmende fabriek met wel duizend man, verstopt in de krater van een Antarctische vulkaan. De stank was niet te harden. Walvisolie was begin 20ste eeuw een kostbaar goedje en werd gebruikt als brandstof voor verlichting of grondstof voor margarine. En wordt vandaag nog altijd gegeerd door Zwitserse horlogemakers, leerde ik op een vorige trip. De olie behoudt zijn smerende eigenschappen immers ook bij vrieskoude.

"Good evening ladies and gentleman. It’s 8 o’clock and dinner is served. So join us in the dining room. Bonnnn Apétite!" Na tien dagen kunnen we het avondritueel van hotelmanager Ruel perfect mee opdreunen. Intussen zwelt de wind aan. "Toch voorspelt de meteo een vrij kalme Drake Passage", sust Natasha. Ik neem het zekere voor het onzekere, verhoog alvast mijn dagelijkse dosis gember en neem het wonderpilletje van het schip: 25 mg Medi-Meclizine. Benieuwd hoe ik me morgen voel.

Ik voelde me zelden zo goed tijdens de oversteek van Drake Passage. De keuken nam zes serviezen mee aan boord. "Daarvan zijn er nog maar twee gesneuveld dit seizoen", vertelt onze Franse chef-kok Francis. Hout vasthouden, want volgens eerste officier Romeo Antonio bereiken we pas zaterdag rond 14 uur de beschutting van Beagle Kanaal. Alles hangt af van de wind en de deining of we onze snelheid van zo’n 12 knopen kunnen aanhouden en de vandaag kalme - ik wik mijn woorden - zeestraat niet plots verandert in een nietsontziend drama, zoals de naam van zijn ontdekker, de Engelse zeevaarder/piraat Sir Francis Drake doet vermoeden. Zijn neef, Richard Drake, vernoemde zelfs een cocktail naar de ontdekkingsreiziger: ’El Draque’, beter gekend als de Mojito. Maar met als basis cachaça - een sterke drank op basis van suikerriet - in plaats van rum. Vandaag, vrijdag, serveert de bar de moordende ’Long Island Ice Tea’ als cocktail van de dag: rum, wodka, gin, tequila, triple sec, citroenmix en cola. Mijn boodschap aan de gevoelige zielen? Afblijven!

triple sec, citroenmix en cola. Mijn boodschap aan de gevoelige zielen? Afblijven!

Nu we toch op de terugweg zijn, mag ik het wel kwijt: op de bodem van ’s werelds meest turbulente zeestraat liggen honderdvijftig scheepswrakken en tweeduizend doden. Niet te verwonderen dat de oversteek een kwalijke reputatie heeft bij zeelieden: ’Onder de 50 graden zuiderbreedte geldt geen wet, onder de 60 graden is er geen god.’

De Oceanus Lounge zit behoorlijk vol als Yan zich verdiept in het leven en welzijn van de albatros. De fanatieke, zeeziekvrije vogelaars - je herkent ze gemakkelijk aan hun kanonlenzen - blijven volhardend de golven afspeuren. Sommige albatrossen zweven jaren boven zee en leggen in een etmaal soms tot 2.000 km af. Naarmate we Beagle naderen, laten ook de vogels zich meer zien. Ze doen zich in de wijde omgeving van de schepen tegoed aan al het lekkers dat de schroeven bovenwoelen. Vandaag, zaterdag biedt de vogelaars een vruchtbare oogst, want ze krijgen reuzen-, grijskop- en wenkbrauwalbatrossen voor de lens en een enkele witkinpijlstormvogel.

Over naar Clive. De Brit in hart en nieren zal en moet een lezing geven over de beroemde Ier Sir Ernest Shackleton. Wie begin 20ste eeuw roem wilde halen, moest echt iets uitzonderlijks ondernemen, een bewijs leveren van hardheid en de capaciteit om het onmogelijke te presteren. Te voet het Antarctische continent oversteken bijvoorbeeld. Shackletons missie werd een ramp, zijn overlevingstocht een heldenverhaal. Al heel vlug vroor zijn expeditieschip ’Endurance’ immers vast in het ijs en werd het verpletterd en verzwolgen. Van het wrakhout maakten zijn mannen sloepen waarmee ze in afschuwelijke omstandigheden over één van de vreselijkste zeeën ter wereld voeren. Na tweeëneenhalf jaar van onmenselijk afzien, slaagde Shackleton erin een Noors walvisstation te bereiken en zijn voltallige 27-koppige team te redden. Alleen zijn honden en de kat overleefden het niet - die moesten ze afmaken wegens te weinig plaats in de sloepen.

Intussen staan alle inzendingen voor onze fotowedstrijd op de computer en is de jury het eens geworden over de 40 nominaties (10 per categorie). De passagiers krijgen het laatste woord. En de winnaars zijn … "Dolfijnen langszij" roept iemand en de hele zaal stormt voor een zoveelste adrenalinestoot naar buiten als onverwacht groepjes ’Duskydolfijnen’ (donkergestreepte) en Hourglassdolfijnen (zandloper) door de golven klieven. Na een klein halfuur krijgt Marc iedereen weer warm voor de prijsuitreiking. En de winnaars zijn …

Intussen staan alle inzendingen voor onze fotowedstrijd op de computer en is de jury het eens geworden over de 40 nominaties (10 per categorie). De passagiers krijgen het laatste woord. En de winnaars zijn … "Dolfijnen langszij" roept iemand en de hele zaal stormt voor een zoveelste adrenalinestoot naar buiten als onverwacht groepjes ’Duskydolfijnen’ (donkergestreepte) en Hourglassdolfijnen (zandloper) door de golven klieven. Na een klein halfuur krijgt Marc iedereen weer warm voor de prijsuitreiking. En de winnaars zijn …